بادام (prunus amygdalus)
بادام، بومی مناطق گرم و خشک آسیای غربی بوده و قبل از تاریخ نوشتاری به یونان و اروپای شمالی منتقل شده است. بادام از درختان میوه مناطق معتدل گرم بوده و به سرماهای شدید زمستان حساس می یاشد. گل های بادام زودترشکوفه می دهند و در مناطقی که احتمال سرمای دیررس بهار وجود دارد، اکثراً تحت معرض سرما قرار گرفته و شکوفه ها از بین می روند. این پدیده در نیریز و فارس و قسمت بیشتری از مناطق آذربایجان و دیگر مناطق اتفاق می افتد. اخیراً از بادام های دیر گل برای مقابله با سرمای دیررس بهاره استفاده به عمل می آید. برخی از ارقام بادام خودناسازگار و برخی دیگر همچون نون پاریل (non pariel) دگر عقیم می باشند و نیاز به ارقام گرده زا دارند. در انتخاب ارقام گرده زا باید دقت نمود که از بادام های مغز تلخ استفاده نشود. زیرا در اثر پدیده رد گذاری (xenia)، دانه های گرده ارقام مغز تلخ موجب تشکیل دانه های تلخ در ارقام مغز شیرین می شوند. زمان تمایز گل ها در بادام، اواخر تابستان بوده و جوانه های بارور بادام در جانب شاخه های یک ساله و سیخک ها قرار می گیرند. از زمان باز شدن گل ها (anthesis)، تا رسیدن میوه 8-6 ماه طول می کشد. میوه های بادام ریز بوده نیاز به تنک کردن گل و میوه ندارند. گل ها و میوه های بادام در سه دوره مختلف، ریزش می کنند که شامل ریزش بلافاصله بعد از تلقیح، 30 روز بعد از گلدهی و 45 روز بعد از گلدهی می باشد.
منحنی رشد میوه بادام برعکس دیگر میوه های هسته دار از نوع سیگموئید ساده است. میوه های بادام که در قسمت بیرون تاج درخت قرار دارند به دلیل رسیدن گرما و نور کافی زودتر از میوه های داخل تاج می رسند. تیمار بوسیله اتیلن برای همزمان رسیدن میوه ها نتیجه مثبتی را به همراه دارد. اگر میوه ها قبل از شکاف خوردن برون بر، خشک شوند، پوسته به درون بر میوه می چسبد و این موضوع با تنش آب و مواد غذایی تشدید می یابد. دو قلو شدن مغز برخی از ارقام بادام در اثر بارور شدن هر دو تخمک داخل تخمدان بوده و یک صفت توارثی می باشد. دو قلو شدن مغز بادام تا 25-20 درصد قایل قبول بوده و بیشتر از آن ویژگی نامطلوب بشمار می آید و کیفیت تجاری محصول را کاهش می دهد. دو قلو شدن مغز بادام را برخی شرایط دیگر تشدید و یا کاهش می دهد. برای مثال دو قلو شدن مغز، با دمای پایین زمان گلدهی بیشتر می شود. در ضمن گرده افشانی خوب که همراه با عملکرد بالا می باشد موجب تشکیل میوه های دوقلو می شود. همبستگی مثبت بین دیر گل دادن و عدم تشکیل مغزهای دو قلو وجود دارد. تشکیل جنین دو قلو یک حالت غیر معمول است که داخل یک پوسته حاصل می شود و احتمال بروز آن 10 درصد می باشد.
بادام، طالب مناطقی با تابستان های گرم وخشک و زمستان های ملایم بوده و در برخی مناطق که میانگین، بارندگی سالانه در حدود 500 میلی متر می باشد، این درخت به صورت دیم کاشته می شود. نیاز سرمایی جوانه های بادام کمتر از هلو بوده و در حدود 400-100 ساعت زیر 7 درجه سانتی گراد می باشد. مقاومت ارقام مختلف بادام به سرما در حدود 22- درجه سانتی گراد می باشد. گرچه بادام به خشکی تحمل زیاد دارد اما آبیاری و کوددهی منظم می تواند عملکرد این گیاه را به 5/4 تن در هکتار (دانه همراه پوسته خارجی) افزایش دهد. برخی از ارقام بادام که در ایران پرورش داده می شوند شامل بی نظیر، سنگی مشهد و بادام کاغذی می باشد. از پایه های بادام که در زمین های خشک استفاده می شود می توان به پایه های بذری بادام اشاره کرد و فاصله کشت درختان بر روی این پایه ها 7-5 متر می باشد. پایه هلو برای پاکوتاه کردن بادام مورد استفاده قرار می گیرد. این پایه در خاک های نیمه مرطوب و سبک مناسب بوده اما موجب کاهش عمر اقتصادی بادام می شود. پایه آلوی ماریانا 2624 در خاک های مرطوب مورد استفاده قرار می گیرد. پایه زردآلو در خاک های آهکی به کار برده می شود اما امکان ناسازگاری بین پایه و پیوندک وجود دارد.