سیب( Malus domestica Borkh )

سیب از تیره گلسرخیان(Rosaceae  و از زیر تیره پوموايده (Pomoidae) می باشد. این گیاه از درختان ميوه مناطق معتدل سرد بشمار می آید و می تواند سرمای ۳۵- الی 4۰ - درجه سانتیگراد را تحمل کند و نیاز های سرمایی جوانه های  سیب در حدود ۱6۰۰-۱۰۰۰ ساعت زیر ۷ درجه سانتیگراد بوده و در مناطقی که دارای زمستانهای گرم می باشند، خوب به عمل نمی آید. در مناطقی که  پرورش سیب معمول است، بویژه در دو ماه آخر رسیدن میوه، شب های خنک برای این درخت مناسب بوده و در غیر این صورت در میوه ها طعم و مزه مطلوب حاصل نشده، میوه ها از رنگ کدر و بافت سست برخوردار می شوند و در ضمن قدرت انباری آنها کاهش می یابد. اکثر ارقام سیب خود نابارور(Self-unfruitful) بوده و نیاز به ارقام گرده زا یا گرده دهنده دارند. از ارقام بومی سیب می توان سیب های گلاب اصفهان، مشهد و شفیع آباد، سیب زنوز مرند، سیب سلطانی اصفهان و سیب شیخ احمد تبریز را نام برد. از ارقام خارجی که در ایران پرورش داده می شوند می توان به سیب لبنانی زرد(Golden Delicious) ، سیب لبنانی قرمز(Red Delicious )، مک اینتاش(Mc lmtash) ، جوناتان(Jonathan )، استای من(Stayman )، رم بیوتی( Rome Beauty ) نورسرن اسپی(Northern Spy )، وین ساپ(Winesap)  اشاره نمود. رقم گلدن اسموتی (Golden Smothee ) مقاوم به زنگار و رقم بوسکوپ(Boskoop) از ارقام تریپلوئید سیب بشمار می آیند.

جوانه های سیب شامل جوانه های رویشی یا ساده که شاخه تولید می کنند و جوانه های بارور آن از نوع جوانه های زایشی مخلوط است و هنگام بیدار شدن پنج عدد گل و در حدود 8-7 عدد برگ حاصل می کنند . تمایزیابی گل برای محصول سال آتی در خرداد و تیر ماه صورت می گیرد. گل های سیب روی گل آذین گرزن که از نوع گل آذین ی رشد محدود است تشکیل می شود  . سیب به طور کلی دارای  چهار نوع شاخه است که شامل نرک(Gourmand )،لامبورد(Lambourd )، برندی(Brendile )، و  سیخک(Spur) می باشد.

نرک ها شاخه های رویشی هستند که در قسمت بالای تاج درخت  حاصل می شوند و همه ساله این شاخه ها از ارتفاع 4۰ - ۳۰ سانتیمتر هرس می شوند. لامبورد شاخه بارور می باشد و در نوک آن جوانه زایشی تشکیل می شود و طول این شاخه ها معمولاً ۱۲-۱۰ سانتیمتر می باشد. برندی نیز از شاخه های زایشی بوده و طول آن حدود ۲۰-۱۵ سانتیمتر می باشد. اگر در نوک برندی جوانه زایشی باشد آن را برندی تاج دار و اگر جوانه رویشی باشد آن را برندی ساده می نامند. سیخک ها شاخه های کوتاهی هستند که طول آنها معمولا بین ۷-۳ سانتیمتر بوده و در سال دوم شروع به تولید جوانه های زایشی در نوک شاخه می کنند. قسمت اعظم محصول سیب رورى سیخک ها تولید می شود. امروزه در کشت متراکم باغات سیب از ارقام سیخک زا(Spur type) که سیخک فراوان تولید می کنند، استفاده به عمل می اید.

هرس تابستانه در درختان پاکوتاه سیب، موجب تحریک رشد سیخک ها بر روی شاخساره های سال جاری می گردد. تربیت درختان سیب در ارقامی که شاخه های عمودی دارند به روش شلجمی و در ارقامی که شاخه های افقی دارند به شکل جامی می باشد. در ارقام پاکوتاه از روش داربستی استفاده می شود. بعد از تربیت نهال های سیب میزان هرس به حداقل می رسد و در دوره باروری درختان، هرس سبک انجام می گیرد. زیرا اکثر جوانه های بارور درختان سیب روی شاخه های کوتاه که سیخک نام دارند، قرار می گیرند. هرس سبک و منظم که همه ساله انجام می گیرد از سال آوری درختان سیب جلوگیری می کند . در سال های پر محصول استفاده از مواد تنک کننده از قبیل دی نیتروارتوکرسیلیت(DNOC ) که به الگاتول (Elgatol) نیز معروف است و نفتالین استیک اسید استفاده می شود.

سوین موجب عدم انتقال مواد غذایی  از آوندهای مجاور به گلها گردیده و سبب ریزش آنها می شود . سال اوری درختان  سیب ناشی از ویژگی های ژنتیکی بوده و در ضمن  تدابیر زراعی از جمله هرس شدید، کود دهی بی رویه  و آبیاری نامنظم این پدیده را تشدید می کند. در سال پر محصول تولید اسید جیبرلیک بیش از حد توسط دانه های در حال  رشد میوه موجب عدم تمایز گل های سال آینده می شود. در برخی از ارقام سیب تناوب میوه دهی (سال آوری) شدید می باشد مثل سیب لبنانی زرد و در برخی دیگر سال آوری خفیف  بوده و در سال هایی که محصول زیاد باشد در سال بعد مقدار آن کاهش می یابد  درختان جوان سیب سال اوری نشان نمی دهند  اما با افزایش سن درخت پدیده سال آوری در آنها ظاهر می شود. معمولاً در ارقامی از سیب که تناوب میوه دهی نشان می دهند بیش از ۹۰ درصد از جوانه های انتهایی قادر به تشکیل گل می باشند اما در ارقامی که همه ساله محصول می دهند این نسبت به ۲۰ درصد کاهش می یابد. در ضمن برخی از ارقام سیب که همه ساله محصول می دهند معمولاً قسمت اعظم گل ها روی شاخه ها تشکیل می شوند مثل رم بیوتی (Rome beauty)  اما ارقامی که سال آوری نشان می دهند، قسمت بیشتر جوانه های گل روی سیخک تشکیل می شوند مثل رقم ویلشی(Wealthy) در ارقام پرسیخک از قبیل دلیشیز(Delicious)  سال آوری در اثر عدم وجود محل کافی برای تشکیل جوانه گل در سال پرمحصول می باشد. در ارقامی که تناوب میوه دهی نشان می دهند در سالهای پرمحصول میزان رشد شاخه ها کاهش می یابد اما در سال های کم محصول شاخه های جانبی نسبت به شاخه های اصلی رشد زیاد دارند.

در حدود ۹۵ درصد از گلهای سبی   توسط حشرات و بویژه بوسیله زنبور عسل گرده افشانی می شوند. زنبورهای عسل در دمای بالاتر از ۲۱ درجه سانتیگراد و هوای صاف و آفتابی فعالیت زیادی دارند و روزانه ۰۰۰ ۵ گل را بازدیده نموده در حدود هزار دانه گرده s جمع آوری و روی گل ها پخش می کنند. برای افزایش باروی سیب در هر هکتار 3-4 عدد در نظر گرفته می شود .کندوها را ۳-۲ روز قبل از بازشدن گل ها باید در باغ مستقر نمود. هر کندوی عسل بین ۱۵ الی ۲۰ هزار زنبور دارد. قبل از استقرار کندوها باید علفهای هرز باغ نظیر قاصدک و دیگر گیاهان گلدار که زنبورها را جلب می کنند، از بین برد.

البته وجود گرده بارور و رقم گرده دهنده (گرده زا) نیز یک امر ضروری می باشد. برای این منظور در باغات سیب از ارقام گرده دهنده که همزمان با رقم اصلی شکوفه می دهند، استفاده می شود. در کشور ما اکثراً ارقام سیب لبنانی زرد و سیب لبنانی قرمز کشت می شود. هر دو رقم فوق الذکر گرده دهنده، مناسب برای یکدیگر هستند. در ضمن برای ارقام سیب لبنانی زرد و سیب لبنانی قرمز می توان ارقام جوناتان و یا رم بیوتی را به عنوان گرده دهنده استفاده نمود. در درختان استاندارد سیب که پایه های آنها بذری است، چنانکه قبلاً نیز ذکر گردید، درختانی با تاج وسیع حاصل می شود و هرس سبک و منظم سالانه برای تنظیم باروری لازم می باشد. اما در کشت متراکم که از پایه های پاکوتاه استفاده بعمل می آید، هرس شدید توصیه

می شورد .

خاکهای مناسب برای پرورش سیب، لومی شنی و یا شنی لومی که نفوذپذیر و با زهکشی کامل باشند، مناسب است. باغات سیب بستگی به شرایط اقلیمی و نوع خاک  هر ۷ الی ۱۰ روز یک بار آبیاری می شوند. برای ازدیاد سیب از پایه های بذری و یا پایه های غیر جنسی استفاده می شود. بویژه برای سیستم کشت متراکم از پایه های غیرجنسی پاکوتاه استفاده به عمل می آید. از پایه های پاکوتاه و غیرجنسی که برای کشت متراکم باغات سیب بکار می رود، می توان به ترتیب از پایه های پاکوتاه ,M₂₇  ,M₂₆ ,M₉ B₉، وO₃، نیمه پاکوتاههمچون M₇, MM₁₀₆ استفاده کرد. فاصله کشت  در باغات استاندارد  سیب 8-6 متر بوده، حال آنکه در سیستم کشت متراکم گاهی اوقات ۳۵۰۰ درخت در هکتار کشت می شود.