انواع خواب و رکود جوانه ها
خواب یا رکود(Dormancy ) یک اصطلاح کلی است که موجب کاهش فعالیت در هر یک از اندام های گیاهی می شود . اگر خواب ناشی از شرایط نامساعد محیطی باشد آن را سکون (Quiescence )و اگر ناشی از عوامل بازدارنده درونی باشد آن را استراحت(Rest) می نامند . انواع رکود در چوانه های درختان میوه شامل موارد زیر می باشد:
خواب نسبی(Relative dormancy)
خواب نسبی یا توقف رشد وابسته(Correlative inhibition) در جوانه هایی که همان سال به وجود می آیند و در اثر حاکمیت نوک شاخه و برگها که منبع سنتز اکسین هستند، حاصل می شود.
خواب درونی (Innated or Endogenous dormancy)
خواب درونی را خواب حقیقی و یا خواب فیزیولوژیکی نیز می نامند و در اصل استراحت جوانه ها بشمار می آید. زیرا عوامل بازدارنده مثل هورمون های بازدارنده از جمله آبسیسیک اسید (ABA) موجب رکود جوانه ها می شود. در این حالت اگر جوانه در شرایط محیطی مناسب نیز قرار گیرد، بیدار می شود. در شروع استراحت(Onset of rest) که مواجه با روزهای کوتاه |است، تنفس جوانه ها و میزان اسید جیبرلیک آنها کاهش یافته و در عوض سنتز هورمون های بازدارنده (ABA) افزایش می یابد. در دوره استراحت میزان اسید آبسیسیک (ABA) جوانه ها بیشتر بوده و میزان نشاسته های غیر قابل حل افزایش می یابد. در خاتمه دوره استراحت میزان ABA تدریجاً کاهش، یافت. تدریجا کاهش یافته در عوض میزان جیبرلین و سیتوکینین و در ضمن تنفس جوانه ها افزایش می یابد و در صورت وجود دمای مناسب (میانگین شبانه روز ۸ الی ۱۰ درجه سانتی گراد ) جوانه ها بیدار می شوند . برای اتمام استراحت جوانه ها به دمای مؤثر سرما که بین صفر الی ۷ درجه سانتیگراد است، احتیاج می باشد که آن را نیاز سرمایی جوانه ها(Chilling requirement) می نامند. نیازسرمایی گونه ی مختلف درختان میوه متفاوت بوده و در جدول زیر نشان داده شده است.
جدو ل - نیاز سرمایی برخی گونه های درختان میوه برای خاتمه استراحت جوانه ها در زیر ۷ درجه
|
گونه درختی |
نیاز سرمایی |
گونه درختی |
نیاز سرمایی |
|
انجیر |
300-100 |
کیوی فروت |
700-500 |
|
توت فرنگی |
300-200 |
گیلاس |
1200-500 |
|
انگور |
350-100 |
آلبالو |
1300-600 |
|
خرما |
400-100 |
گردو |
1500-700 |
|
بادام |
400-100 |
گلابی |
1500-600 |
|
به |
400-100 |
انگور فرنگی |
1500-800 |
|
انار |
400-200 |
فندق |
1700-800 |
|
سیاه توت |
600-200 |
گوجه |
1600-1000 |
|
زرد آلو |
900-300 |
تمک |
1600-1000 |
|
هلو |
1000-400 |
سیب |
1600-1000 |
خواب اجباری(limposed domino)
خو.اب اجباری یا خفتگی محیطی(Ecodomaroy) بعد از اتمام دوره استراحت در صورت عدم وجود
شرایط مطلوب برای فعال شدن جوانه ها حاصل می شود و می توان گفت که در این دوره جوانه ها به علت عدم وجود شرایط مناسب برای بیدار شدن، درحالت سکون باقی می مانند . برای بیدار شدن جوانه ها در اوایل بهار میانگین دمای شبانه روز باید 10-8 درجه سانتی گراد باشد.